Kleszcze (Acari, Ixodidae) jako pasożyty żubrów – przyczyny zróżnicowanych preferencji topicznych

Abstrakt

Kleszcze (Ixodidae) to obligatoryjne, hematofagiczne roztocze pasożytnicze kręgowców lądowych, notowane także u żubrów. Są najczęściej oligo-lub polikseniczne, niewiele jednak wiadomo mechanizmach kształtowaniu się ich specyficzności żywicielskiej i topicznej Kleszcze wykazują zazwyczaj wyraźne preferencje w wyborze lokalizacji u żywicieli. U ssaków kopytnych stwierdzane były zazwyczaj w pachwinach, na brzuchu, boku ciała, czy na szyi. Jednak D. reticulatus u żubrów zasiedla głównie wierzchołki małżowin usznych. Trudno wyjaśnić´ przyczyny takiej lokalizacji, gdyż jest to miejsce o wyjątkowo niestabilnych warunkach termicznych. Wydaje się, że pasożyty hematofagiczne preferują przede wszystkim miejsca o cienkiej skórze, czyli łatwym dostępie do naczyń krwionośnych, stabilnych warunkach środowiska, czy małych możliwościach usunięcia mechanicznego (np. w wyniku samooczyszczania się żywiciela). W wypadku kleszczy łąkowych u żubrów najbardziej prawdopodobną z wymienionych przyczyna˛ lokowania się na wierzchołkach uszu wydaje się zatem łatwy dostęp do źródeł pokarmu. Obecnie porównano grubość skóry żubrów i jeleni z miejsc preferowanych przez kleszcze pospolite i łąkowe, z rozmiarami narządów gębowych tych kleszczy uwzględniając stadia żerujące na dużych ssakach kopytnych (samice I. ricinus oraz samce i samice D. reticulatus). Stwierdzono, że gnathosoma adulti kleszczy łąkowych jest ok. 1,6–1,7 razy krótsza, niż samic kleszczy pospolitych. Rozmiary gnathosomy obu gatunków pozwalają na penetrację skóry jeleni w obrębie rożnych rejonów tułowia, czy kończyn. Jednak skóra analogicznych okolic ciała dorosłych żubrów jest znacznie grubsza. Zmusza to kleszcze do szukania odpowiednich do żerowania miejsc, gdzie mają zapewniony dostęp do naczyń krwionośnych. I tu więcej możliwości stwarza dłuższa gnathosoma I. ricinus, podczas gdy najdogodniejszą lokalizację dla reticulatus stanowią małżowiny, gdzie skóra jest cienka i dobrze ukrwiona.