European Bison Conservation Newsletter (Żubr i jego ochrona Biuletyn), to czasopismo naukowe, którego wydawcą jest Stowarzyszenie Miłośników Żubrów. Pierwszy zeszyt Biuletynu ukazał się w 2008 roku. Na łamach czasopisma publikowane są trzy typy artykułów dotyczących rodzaju Bison: artykuły naukowe (recenzowane), krótkie komunikaty (recenzowane) i artykuły popularnonaukowe (nierecenzowane). Publikowane treści są porządkowane według następujących kategorii: ŻUBR / BIZON / GENETYKA / WETERYNARIA / BIOLOGIA I EKOLOGIA/ OCHRONA EX SITU / OCHRONA IN SITU / KULTURA I EDUKACJA ISSN 2450-1735
Enzootia nekrotycznego zapalenia napletka
W 2021 roku w Ośrodku Hodowli Żubrów Pszczyna – Jankowice u byka Podplud na podstawie objawów klinicznych zdiagnozowano nekrotyczne zapalenie napletka (NZN). Próba leczenia tej choroby spowodowała cofnięcie się objawów klinicznych. Kolejny przypadek NZN stwierdzono w 2022 roku u byka Ponse, u którego post mortem stwierdzono rozległe zmiany ropno-martwicowe powłok brzucha oraz sepsę związaną z bakterią Trueperella pyogenes. Obserwacje pozostałych byków wykazały w kilku przypadkach obecność objawów nasuwających podejrzenie choroby. Immobilizowano 23 byki, przeprowadzono badanie kliniczne oraz pobrano wymazy. Na podstawie wyników wytypowano siedem osobników do eliminacji. Badania pośmiertne wykazały zmiany anatomopatologiczne o różnym nasileniu oraz zmienny udział bakterii chorobotwórczych.
Prawa autorskie (c) 2023 Wojciech Bielecki, Mieczysław Hławiczka, Magdalena Rzewuska, Wanda Olech https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Historia hodowli Avesta zaczyna się w sobotę 8 września 1923 roku. Konsul Generalny Axel Ax:son Johnson został zaproszony na obiad do domu dobrego przyjaciela. W kieszeni miał gazetę, w której tego dnia był artykuł o Międzynarodowym Towarzystwie Ochrony Żubra, nowo założonym w sierpniu 1923 roku. Czytał też o apelu Sztolcmana, wygłoszonym w Paryżu 2 czerwca 1923 roku. Jego gospodarzem na tej kolacji był nikt inny jak nowo mianowany wiceprezes Towarzystwa, światowej sławy Alarik Behm, kurator w Skansen w Sztokholmie. W listopadzie 1923 r. rusza budowa zagrody dla żubrów w Långsjön...
Prawa autorskie (c) 2023 Tommy Svensson https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Powstanie i pierwsze lata „Wisentgehege Springe” jako projektu Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra
Już w 1924 roku, rok po założeniu Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra, pierwszy w Niemczech projekt państwowego rezerwatu żubra zainicjował Lutz Heck z berlińskiego zoo. W 1926 r. odbyło się pierwsze zebranie w celu zaprojektowania parku ochrony żubrów. Spotkanie odbyło się 14 września w zoo w Berlinie. Dziś, 100 lat po założeniu Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra, „Wisentgehege Springe” może poszczycić się narodzinami 390 żubrów.
Prawa autorskie (c) 2023 Thomas Hennig https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Kazimierz Szczerkowski i Jan Żabiński propagatorzy restytucji żubra przez ogrody zoologiczne
Kazimierz Szczerkowski (1877–1952) – nauczyciel, zasłużony dyrektor Ogrodu Zoologicznego w Poznaniu w latach 1922–1940, po II wojnie jego wicedyrektor. Autorytet w gronie niemieckich dyrektorów ogrodów zoologicznych, uczestniczył w ich corocznych spotkaniach. Prekursor idei odtworzenia żubra po jego wymarciu w naturze na bazie hodowli w ogrodach zoologicznych. Dr Jan Żabiński (1897–1974) – zasłużony dyrektor Ogrodu Zoologicznego w Warszawie w latach 1930–1951, koordynator transportu żubrów ze Szwecji i Niemiec (w tym głównego reproduktora, byka Borusse) do nowo tworzonego rezerwatu w Puszczy Białowieskiej oraz prze-trzymywania żubrobizonów wycofywanych z hodowli w Warszawskim Zoo. Członek a od 1934 roku prezes Zarządu oddziału polskiego MTOŻ (także po 1945) oraz od 1938 roku wiceprezes Zarządu Głównego wybrany podczas kongresu w Berlinie.
Prawa autorskie (c) 2023 Jan Śmiełowski https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ośrodek hodowli restytucyjnej żubrów Białowieskiego PN w latach 1929–1952, czyli o powrocie króla puszczy do matecznika
Pomysł na ponowne sprowadzenie żubra do Puszczy Białowieskiej zrodził się na początku lat dwudziestych XX wieku w środowiskach łowieckich, zafascynowanych jednocześnie ochroną przyrody ojczystej. Jednym z pomysłów, za którym stał aparat państwowy „młodej Polski”, było utworzenie w Puszczy Białowieskiej rządowego łowiska reprezentacyjnego. Drugim, za którym stał Polski Związek Myśliwych w Poznaniu, chęć dzierżawy części Puszczy i ratowanie żubrów w ramach spółki myśliwskiej, założonej i finansowanej przez osoby prywatne.
Prawa autorskie (c) 2023 Michał K. Krzysiak, Jarosław Tomana https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ochrona i hodowla żubrów w lasach pszczyńskich (1865–2022)
W artykule przedstawiono historię ośrodka hodowli żubrów na Górnym Śląsku w 1865 roku oraz jego ochronę i hodowlę do 2022 roku. Podsumowano wyniki hodowli żubrów w Pszczynie w tym okresie na podstawie dostępnych publikacji i wpisów do Księgi Rodowodowej Żubrów za lata 1932-2021 oraz danych Nadleśnictwa Kobiór za rok 2022. Bilans hodowli żubrów w Pszczynie za okres 1865-2022 wynosi 764 (380, 384) sztuk urodzonych i 54 (24, 30) sztuk importowanych po stronie przychówku oraz 398 (182, 216) sztuk padłych i 367 (194, 173) sztuk eksportowanych po stronie rozchodu. Wymieniono niektórych opiekunów pszczyńskich żubrów, w tym księcia Jana Henryk XI Hochberg. Historia organizacji hodowli w Pszczynie i biografie opiekunów tych zwierząt wymagają jednak odrębnych opracowań.
Prawa autorskie (c) 2023 Jerzy B. Parusel https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Czy w Polsce potrzebujemy więcej żubrów?
Szybki przyrost populacji żubra Bison bonasus L. w Polsce od 783 osobników w 2001 do 2603 w 2022, wywołał dyskusję czy państwo z najliczniejszą populacją tego gatunku na świecie może nadal akceptować jej przyrost (Raczyński 2001–2023) (Fig. 1, 2). Problemy wynikające z obecności żubrów bytujących na wolności, podzielić można na trzy kategorie: ekonomiczne – związane ze szkodami w rolnictwie i gospodarce leśnej, bezpieczeństwa publicznego – w kontekście wypadków w ruchu drogowym i osobników wykazujących agresję w stosunku do ludzi oraz zagrożenia zdrowotnego – będącego efektem możliwych transmisji patoogenów od i do zwierząt hodowlanych (Kita, Anusz 2006, Hofman-Kaminska, Kowalczyk 2012, Sobczuk, Olech 2016, Tereszkiewicz, Choroszy 2016, https://www.tvp.info/49748831/). Niemniej, obecność dziko żyjących żubrów wiąże się także z pozytywnymi aspektami: stają się one ważnym elementem naturalnych ekosystemów, ich istnienie jest świetnym przykładem sukcesu zabiegów ochronnych, żubr jest atrakcyjnym symbolem kulturowym oraz dla programów edukacyjnych, a także rosnąca jego populacja może być źródłem osobników dla przyszłych reintrodukcji (Samojlik 2005, Sztych 2008, Krasińska, Krasiński 2017, Jankowski et al. 2019, http://animal.sggw.pl/2023/04/24/kompleksowa-ochrona-zubra-w-polsce-podsumowanie-projektu/. Możliwe rozwiązania problemu obejmują: złagodzenie ekonomicznych efektów obecności wolno żyjących żubrów i spowolnienie tempa przyrostu ich populacji poprzez selektywne pozyskanie oraz przez odłowy i przesiedlenia oraz identyfikację obszarów pozwalających na rozproszenie stad żubrów, umożliwiające zarządzanie nimi jako metapopulacją. Kilkadziesiąt takich rejonów zostało już wskazanych na terenie Polski (Kuemmerle et al. 2018, Perzanowski et al., 2019, Olech, Perzanowski 2022) (Fig. 3). Wydaje się więc, ze dalszy przyrost populacji żubra w Polsce byłby akceptowalny, jakkolwiek ochrona i zarządzanie tym gatunkiem w przyszłości powinny być skoncentrowane na dążeniu do utrzymania jego społecznej akceptacji i unikaniu możliwych konfliktowych sytuacji.
Prawa autorskie (c) 2023 Kajetan Perzanowski https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Zasługi Władysława Janta-Połczyńskiego w restytucji żubrów w Polsce
Kim był Władysław Janta-Połczyński? Dla Wielkopolski to postać niezwykle zasłużona. Ziemianin, patriota, społecznik, pisarz, doskonały organizator, mecenas kultury, a także myśliwy. Redaktor naczelny kilku czasopism łowieckich i felietonista. Był współinicjatorem wsiedlenia bobrów na tereny Wielkopolski oraz pierwszym przewodniczącym Zarządu Polskiego Oddziału Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra.
Prawa autorskie (c) 2023 Tomasz Sobalak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rola komercyjnego wykorzytsania w strategiach ochrony bizona w Kanadzie
W Kanadzie wiele osób i instytucji jest zaangażowanych w hodowlę i ochronę bizona (Bison bison) i pomaga w odbudowie populacji gatunku będącego mocno zagrożonego wyginięciem pod koniec XIX wieku. Największą liczbę bizonów w Kanadzie mają komercyjne fermy. Celem pracy była analiza komercyjnej hodowli i produkcji bizonów na podstawie wyników spisu rolnego przeprowadzonego w 2021 roku w Kanadzie. Rozprzestrzenienie ferm zajmujących się hodowlą bizona dowodzi jak ważny jest wkład w odbudowę gatunku w Kanadzie. Komercyjni producenci, działacze na rzecz ochrony przyrody i rdzenne społeczności muszą połączyć swoje działania, aby zapewnić pełny zakres odtwarzania gatunku, zwłaszcza na poziomie regionalnym.
Prawa autorskie (c) 2023 Brianne Altmann, Manuel Juárez https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wpływ wojskowej agresji rosyjskiej na ukraińskie subpopulacje żubrów
Przeanalizowano wpływ okupacji rosyjskiej na niektóre lokalizacje żubrów na Ukrainie. Stwierdzono, że aktywne akcje wojskowe na północy obwodu kijowskiego w marcu 2022 r. doprowadziły do krytycznego spadku liczby zwierząt w Zalisiańskiej subpopulacji żubrów w Parku Narodowym „Zalissia”: pozostalo tylko 14 zwierząt z 21 obserwowanych w 2021 r.; ponadto w stadzie nie pozostało żadnego samca. Przyczyny takiego spadku są spowodowane zarówno skutkami min i ładunków wybuchowych, jak i czynnikami stresowymi (odgłosy i błyski eksplozji, nisko latające samoloty wojskowe, ruch maszyn itp.). Lokalizacja Konotopskiej subpopulacji żubra na terenie Konotopskiego Nadleśnictwa Państwowego (obwód Sumski), która też była okupowana w tym samym okresie czasu, nie była pod takim dużym wpływem – nie miały tu miejsca żadne działania wojskowe na dużą skalę. Ruch rosyjskich maszyn wojskowych wzdłuż leśnych dróg doprowadził jedynie do tymczasowego opuszczenia zwyklych siedlisk pokarmowych żubrów i spowodował całkowity brak potomstwa w 2022 r. z powodu stresu. Wojna w ogóle i okupacja Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia przez wojska rosyjskie w szczególności, negatywnie wpłynęły na realizację ambitnego projektu reintrodukcji żubrów w ramach wsparcia ze strony Stowarzyszenia Miłośników Żubrów i WWF, który został odłożony w czasie.
Prawa autorskie (c) 2023 Vitaliy Smagol, Ostap Reshetylo, Viktoria Smagol https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wprowadzenie żubra na półnaturalne łąki w dolinie Gryżyny w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013
Ponieważ w odniesieniu do populacji żubra Bison bonasus (L.1758) stwierdzono, że jest na skraju wyginięcia, ochrona tego gatunku stała się sprawą szczególnego znaczenia w Polsce. Działania ochronne żubrów skupiają się głównie na hodowli w niewoli i stadach wolnożyjących. Planowane wprowadzenie żubrów na półnaturalne łąki w Dolinie Grażyny (lokalizacja: Grabin) ma być elementem czynnej ochrony przyrody. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zachęca do uwzględnienia istotnej roli wypasanych zwierząt w kształtowaniu krajobrazu a w niektórych przypadkach wręcz nakłada na rolników obowiązek hodowli zwierząt w gospodarstwach rolnych. Jednocześnie program przewiduje wprowadzenie żubra. Obecnie program pozwala na całoroczny wypas tylko dwóch ras małych koni. W celu wprowadzenia innego gatunku pasącego się rolnik musi złożyć wniosek do Ministerstwa Rolnictwa i Wsi, Opracowanie przedstawiające program hodowlany i jego uzasadnienie. W związku z dodatkowymi formalnościami i utrudnieniami z nimi związanymi Komitet Monitorujący Program podjął uchwałę nr 22/2009, aby stworzyć możliwości całorocznego wypasu dla wszystkich gatunków pasących się. Jednak introdukcja żubra na tereny wiejskie (tereny trwałych łąk i pastwiska) przy wsparciu finansowym Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich wymaga wielu dokumentów, począwszy od pozwolenia na posiadanie tego chronionego gatunku. Mimo to warto spróbować, aby żubry miały szansę żyć w warunkach zbliżonych do naturalnych. Dlatego Instytut Ekologii Stosowanej zdecydował się na realizację takiego zadania udowadniając, że można łączyć ochronę przyrody i krajobrazu z działalnością rolniczą, przy jednoczesnym wsparciu finansowym obecnie dostępnych środków z Unii Europejskiej.
Prawa autorskie (c) 2009 Wojciech Halicki; Dagmara Kołeczek, Magdalena Twarda-Rafalska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rola naczyń w obszarze męskiego układu rozrodczego w regulacji jego funkcji u samców zwierząt nieudomowionych
Naczynia w obszarze męskiego układu rozrodczego pełnią nie tylko funkcję związane z przepływem krwi, ale także są aktywną strukturą regulacji miejscowego stężenia hormonów. Badania przeprowadzone z wykorzystaniem samców mieszańców dzika i świni wykazały, że mechanizm powrotu i docelowego transferu testosteronu w obszarze układu rozrodczego zmienia się zimą i latem. Najwyższe lokalne stężenie testosteronu obserwuje się w okresie zimowym, kiedy rozpoczyna się okres rozrodczy. W okresie zimowym stężenie testosteronu w tętnicy szyjnej wspólnej wynosiło 10,16 pg/ml w tętnicy jądra (margo liber) 21,63 pg/ml w tętnicy najądrza (obszar głowy) 52,35 pg/ ml i w odpływie żylnym 205,75 pg/ ml. Latem w analogicznych badaniach stężenie testosteronu we krwi pobranej z tętnicy szyjnej wspólnej wynosiło 8,08 pg/ ml w tętnicy jądra (margo liber) 8,37 pg/ ml w tętnicy najądrza (obszar głowy) 15,24 pg/ ml i w odpływie żylnym 232,92 pg/ ml. Uzyskane wyniki wskazują, że w okresie rozrodczym u samców występuje zwiększenie miejscowego stężenia testosteronu w układzie rozrodczym, jako czynnik stymulujący wchodzący w skład procesu spermatogenezy. <div class="aJIq1d" data-language-code="pl" data-language-name="polski" data-text="Naczynia wchodzące w skład grzyba nasiennego pełnią nie tylko funkcję krwi, ale także są aktywną strukturą w miejscowym stężeniu hormonów w okolicy układ rozrodczy. Badania przeprowadzone z wykorzystaniem samców mieszańców dzika z świni wykazały, że mechanizm powrotu i docelowego transferu testosteronu w obszarze układu rozrodczego istnieją i zmieniają się zimą i latem. Najwyższy lokalny stężenie testosteronu obserwuje się w okresie zimowym, kiedy rozpoczyna się okres rozrodczy z nich. W okresie zimowym stężenie testosteronu w tętnicy szyjnej wspólnej wynosiło 10,16 pg/ml w tętnicy jądra (margo liber) 21,63 pg/ml w tętnicy najądrza (obszar głowy) 52,35 pg/ ml iw odpływie żylnym 205,75 pg/ ml. Latem w analogicznych statkach stężenie testosteronu we krwi pobranej z tętnicy szyjnej wspólnej wynosiło 8,08 pg/ ml w tętnicy jądra (margo liber) 8,37 pg/ ml w tętnicy najądrza (obszar głowy) 15,24 pg/ ml iw odpływie żylnym 232,92 pg/ ml. Uzyskane wyniki wskazują, że w okresie rozrodczym samców miejscowe stężenie występuje testosteron w układzie rozrodczym, jako czynnik stymulujący wchodzący w skład procesu spermatogeneza." data-crosslingual-hint="" data-location="2" data-enable-toggle-playback-speed="true" data-results-count="1" data-result-index="1">
Prawa autorskie (c) 2009 Anna Tabęcka-Łonczyńska, Marek Koziorowski https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ośrodek Badań Anatomii Żubra przy Katedrze Nauk Morfologicznych Wydziału Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie – 60 lat istnienia
W 1949 r. profesor Kazimierz Krysiak jako znakomity anatom i wybitny naukowiec utworzył w ramach Katedry Anatomii Zwierząt SGGW w Warszawie Ośrodek Badań nad Anatomią Żubra. W ciągu ostatnich 60 lat w Centrum prowadzone były intensywne badania anatomiczne tego gatunku. Wyniki mają fundamentalne znaczenie dla badań w takich dziedzinach, jak fizjologia, genetyka, hodowla, patologia i ochrona. Z zakresu anatomii żubrów opublikowano 124 prace. Wśród nich jest 5 habilitacji i 17 rozpraw doktorskich. Pozostałe 102 opracowania zostały opublikowane w uznanych czasopismach naukowych: krajowych i zagranicznych. Wiele z nich powstało we współpracy z innymi instytucjami naukowymi; głównie z Instytutem Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży. Publikacje obejmują wszystkie dziedziny anatomii. Większość z nich analizuje problemy osteologiczne. Wyniki badań prowadzonych w Ośrodku znacznie poprawiły znajomość anatomii żubrów w porównaniu z innymi gatunkami zwierząt domowych.
Prawa autorskie (c) 2009 Henryk Kobryń, Marta Kupczyńska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rezerwat Żubrów Valea Zimbrilor – bodziec lokalnego zrównoważonego rozwoju
Okręg Brasov ma tę wielką zaletę, że obejmuje swoim terytorium dwa parki narodowe i inne obszary o dużej wartości przyrodniczej. Agencja ds. Zrównoważonego Rozwoju w Braszowie utworzyła rezerwat żubrów w Vama Buzaului o nazwie „Rezervatóia Valea Zimbrilor/Bison Valley Reserve”. Rezerwat ten odgrywa ważną rolę w rozwoju powiatu. W listopadzie 2008 roku do rezerwatu przewieziono pięć żubrów ze Szwajcarii, Włoch i Austrii. Na dowód dobrej kondycji zwierząt w zagrodzie jedna samica wycieliła się tej wiosny.
Prawa autorskie (c) 2009 Mihai Pascu https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
52 lata hodowli żubrów na wyspie żurów w sercu Meklemburgii-Pomorza Przedniego
52-letnia historia hodowli żubrów w rezerwacie Dammerower Werder wypełniła się wieloma sukcesami i porażkami. W artykule przedstawiono rezerwat i wyniki hodowli w latach 1957–2008. Ponieważ sukcesy przeważają, ten ośrodek hodowlany nie może odnotować jedynie stałego wzrostu liczebności, sprzyjającego restytucji żubrów, ale znacznie więcej – rozwinął się w poszukiwany obiekt turystyczny. Żubry (Bison bonasus) są hoowane na terenie Damerower Werder w Meklemburgii-na Pomorzu Przednim od 1957 roku. Pierwszy żubr przyjechał w prezencie od polskiego rządu do byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). Program hodowlany rozwijał się pomyślnie. Każdego roku, około 11 cieląt przychodzi na świat na wyspie żubrów. Do 31.12.2008 rodziło się tu 261 osobników.
Prawa autorskie (c) 2009 Thomas Kelterborn, Fred Zentner, Karl Zacharias https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
35 lat utrzymania i hodowli żubra (Bison bonasus) w Thüringer Waldzoo Gera
Hodowlę żubra Bison bonasus bonasus rozpoczęto od pary osobników z ogrodu zoologicznego w Lipsku w 1973 w Thüringer Waldzoo Gera. W 1976 przeprowadzono import trzech młodych żubrów do Gery z Puszczy Białowieskiej. Tak utworzona grupa wydała pięcioro osobników potomnych. W 1991 r linia genetyczna została zmieniona na nizinno-kaukaską. Z tej linii urodziło się ponad 30 osobników w ciągu 18 lat. W 2009 roku, po ponad 35 latach utrzymywania Bison bonasus, powrócono do hodowli linii nizinnej.
Prawa autorskie (c) 2009 Jan Bauer https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rola ośrodka hodowli żubrów w restytucji gatunku w Rosji
Powstanie ośrodka hodowli żubrów w rezerwacie Prioksko-Terrasnyjj spowodowane było koniecznością zachowania jednego z najcenniejszych przedstawicieli dzikiej fauny europejskiej Rosji. Na początku pojawiało się wiele pytań, jak zorganizować rezerwat, aby spełniał potrzeby ochrony gatunków. W pierwszym okresie priorytetem było tworzenie ośroda hodowli żubrów, który zapewnia zwierzętom opiekę, warunki do rozrodu i brak ingerencji w naturalny „dziki” tryb życia. Proces hodowli w niewoli był potrzebny do zmniejszenia utraty zmienności genetycznej i rozwoju populacji żubrów celem reintrodukcji.
Prawa autorskie (c) 2009 Natalia Treboganova https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Żubr w Rosji - przeszłość, teraźniejszość i przyszłość
Omówiono obszar występowania żubra w okresie historycznego holocenu, dodając nowe informacje opublikowane w ostatnich latach. Północna granica obszaru odpowiada 600 stopni N. Obszar obejmował średni i południowy Ural, południe Syberii Zachodniej. Na wschodzie zasięg obejmował obszar aż do gór Ałtaj i jeziora Bajkał. Ten sam obszar zajmował jeleń, mający podobne potrzeby ekologiczne. Zwiększenie poziomu chowu wsobnego znacząco i negatywnie wpływa na możliwości adaptacyjne i reprodukcyjne żubrów. Okoliczność ta uwidacznia się szczególnie w przypadku reintrodukcji na terenach górskich. Omówiono podstawowe projekty hodowli żubra w Rosji.
Prawa autorskie (c) 2023 Taras P. Sipko https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Nowe stada żubrów w województwie zachodniopomorskim po roku od utworzenia
W 2008 roku w nadleśnictwach Łobez i Dobrzany, w odległości 14 km od siebie powstały dwa wolnowybiegowe stada żubrów. Po 10 miesiącach separacji stada te połączyły się w jedną grupę i zajęły ubogie siedlisko leśne na sandrze Drawy. Stada te opuściły teren siedlisk leśnych Pojezierza Ińskiego. Poziom reprodukcji w stadach był zadowalający, bo na 7 krów urodziło się 5 cieląt i co najmniej trzy z nich przeżyły pierwsze 3 miesiące. Monitoring był bardzo trudny ze względu na niską jakość sprzętu – obroże telemetryczne GPS Vectronic Aerospace.
Prawa autorskie (c) 2009 Jacek Kaliciuk, Dariusz Wysocki, Andrzej Bereszyński, Magda Tracz, Maciej Tracz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Historia populacji żubrów w Nadleśnictwie Brzegi Dolne
Sukces restytucji żubrów w Polsce oceniany jest jako bardzo dobry przykład projektu konserwatorskiego a zdobyte doświadczenia są rozpowszechniane w całej Europie. To nie oznacza, że po drodze nie było żadnych porażek ani błędów w procesie. Jednym z przykładów jest rozwój i upadek populacji żubrów w Leśnictwie Brzegi Dolne w Bieszczadach. Utworzone w 1978 roku stado żubrów po 20 latach osiągnęło liczebność 32 osobników. W ciągu pięciu lat z powodu gruźlicy bydła stado zostało całkowicie wyeliminowane i obecnie w regionie nie ma żubra.
Prawa autorskie (c) 2009 Ryszard Paszkiewicz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Pszczyńskie żubry w Puszczy Białowieskiej i ich rola w restytucji gatunku
Żubr nizinny Bison bonasus (L.) jest jednym z nielicznych zwierząt, które uniknęły losu setek tysięcy gatunków wytępionych dotychczas przez człowieka. W królestwie zwierząt zajmuje on wyjątkową pozycję – gatunku uratowanego przez człowieka od zagłady. Szczególną rolę w tym dziele odegrał polski ośrodek hodowli żubrów w Białowieży – gdzie po 10. latach od wytępienia ostatniego dzikiego przedstawiciela tego gatunku przystąpiono do jego planowej restytucji w historycznej ostoi w Puszczy Białowieskiej. W procesie odtwarzania wolnej populacji w Puszczy Białowieskiej uczestniczyły żubry będące potomkami 4 żubrów białowieskich, przywiezionych do Murcek na Górnym Śląsku w roku 1865. Odegrały one kapitalną rolę w restytucji żubra w Puszczy Białowieskiej w latach 1929–1966 i uratowaniu tego gatunku przed całkowitą zagładą (Parusel 2007). Utworzenie wolnej populacji żubra w Puszczy Białowieskiej nie jest pierwsze w historii. Wypuszczenie i hodowlę żubrów w systemie półwolnym w Lasach Pszczyńskich, które w obecnym ujęciu ochrony przyrody (Pullin 2005) interpretuje się jako przemieszczenie osobników, możemy uznać za pierwszą na świecie próbę reintrodukcji w czasach współczesnych tego gatunku do ekosystemu leśnego, która została dokonana 87 lat wcześniej niż w Puszczy Białowieskiej (1952) (Parusel 2004).
Prawa autorskie (c) 2009 Jerzy B. Parusel https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
80 lat restytucji żubrów w Puszczy Białowieskiej
Po I wojnie światowej żubry przetrwały tylko w kilku ogrodach zoologicznych rozsianych po kilku krajach Europy. Dzięki staraniom naukowców, hodowców oraz prowadzonemu od 1929 r. przez Białowieski Park Narodowy programowi restytucji żubrów gatunek ten został reintrodukowany. Od 1952 roku żubry ponownie wędrują po puszczy. Lata 1920–1928 to jedyny okres przerwy w występowaniu żubrów w Puszczy Białowieskiej. We wrześniu tego roku obchodzimy osiemdziesiątą rocznicę programu restytucji żubrów.
Prawa autorskie (c) 2009 Jerzy Dackiewicz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Zarażenie żubrów w Puszczy Białowieskiej kokcydiami z rodzaju Eimeria
W sezonie jesienno-zimowym 2008/2009 pobrano 26 próbek kału wolno żyjących żubrów (9 cieląt poniżej 1 roku życia i 17 starszych) oraz 45 próbek kału żubrów utrzymywanych w rezerwatach zamkniętych w Puszczy Białowieskiej. Wszystkie próbki zbadano metodą McMastera. Gatunki kokcydiów określono na podstawie pomiarów i morfologii zaobserwowanych oocyst oraz monografii Pellerdy'ego. Gatunki Eimeria bovis, E. zuernii, E. canadensis, E. cylindrica, E. ellipsoidalis, E. alabamensis, E. auburnensis i E. subspherica znaleziono w kale wolno żyjących żubrów w wieku poniżej 1 roku. W kale starszych zwierząt nie stwierdzono dwóch gatunków: E. cylindrica i E. subspherica. Średnia liczba oocyst na gram kału była od kilku do kilkudziesięciu razy większa u cieląt w porównaniu z osobnikami starszymi. Poza wyżej wymienionymi gatunkami kokcydiów w odchodach żubrów utrzymywanych w rezerwatach zamkniętych znaleziono jeszcze dwa (E. bukidnonensis i E. pellita). Podsumowując, wiek żubrów ma istotny wpływ na rozpowszechnienie i intensywność inwazji kokcydiów oraz wielkość ich terytorium. Dzięki naszym badaniom żubr został uznany za nowego żywiciela E. alabamensis, E. auburnensis, E. bukidnonensis, E. cylindrica, E. pellita i E. subspherica.
Prawa autorskie (c) 2009 Anna M. Pyziel, Aleksander W. Demiaszkiewicz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Robaczyca płucna żubrów w Puszczy Białowieskiej
Robaczyca płucna zwana również diktiokaulozą wywoływana jest u żubrów przez nicienie Dictyocaulus viviparus. Gatunek ten jest typowym pasożytem Bovidae występującym powszechnie u bydła domowego. Ważnymi czynnikami mającymi wpływ na szerzenie się diktiokaulozy należą rozprzestrzenienie ich larw I stadium ściśle związane z sezonowością ich wydalania przez zarażone zwierzęta oraz oporność larw na niesprzyjające warunki środowiska i możliwość ich przeżywania w środowisku. Dynamika wydalania larw D. viviparus przez żubry nie była badana, natomiast u bydła zaobserwowano występowanie dwóch szczytów: wiosennego w maju i jesiennego od września do października. Diagnostyka diktiokaulozy przy użyciu metody sekcji bezpośredniej płuc przez kilkakrotne przecięcie tego narządu nie jest dokładna i wyniki takich badań nie można uznać za wiarygodne. Godną polecenia metodą badania w kierunku diktiokaulozy jest larwoskopowa metoda Baermanna, która pozwala na dokładne określenie ekstensywności inwazji i intensywności zarażenia. Stwierdzona w niniejszych badaniach ekstensywność inwazji żubrów nicieniami D. viviparus jest najwyższa ze wszystkich zarejestrowanych dotąd u żubrów w Białowieży. Średnia intensywność inwazji jest od trzech do czterech razy wyższa niż we wcześniejszych badaniach, a maksymalna intensywność zarażenia kilkadziesiąt razy wyższa. Za prawdopodobną przyczynę tak wysokiej ekstensywności i intensywności inwazji należy uznać przegęszczenie żubrów w Puszczy Białowieskiej, a co za tym idzie znaczne nagromadzenie larw inwazyjnych pasożyta w środowisku. Otrzymane wyniki pozwalają na przypuszczenie, że liczba chorych i słabych cieląt które należy wyeliminować z hodowli będzie w najbliższym czasie rosła. Konieczny jest stały monitoring zarażenia żubrów diktiokaulozą w Puszczy Białowieskiej.
Prawa autorskie (c) 2009 Aleksander W. Demiaszkiewicz, Anna M. Pyziel, Jacek Lachowicz, Izabela Kuligowska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Neospora caninum u żubrów w Polsce – aktualny stan badań
Dotychczasowe wyniki badań wskazują jednoznacznie na obecność pierwotniaka N. caninum u żubrów żyjących w Białowieży. Odsetek osobników zarażonych zmienny jest w kolejnych latach badań. W latach 2004 do końca marca 2008 wynosił 13%(Cabaj i wsp. 2008). Z kolei w latach 2007 do marca 2009 wynosił 7%. Nie tylko żubry pochodzące z Białowieży mogą być rezerwuarem dla tej parazytozy. Jak wykazały nasze wcześniejsze badania (Cabaj i wsp. 2008), wysoki poziom przeciwciał stwierdzano u żubrów pochodzących ze Słowacji, Holandii, Włoszech, Hiszpanii, Danii oraz Niemczech. Poza Europą, Dubey i Thulliez (2005) w Ameryce Północnej wykryli przeciwciała u 5 bizonów na 249 przebadanych osobników. Nie jest to nadzwyczajnym zjawiskiem, skoro w tych krajach N. caninum występuje powszechnie u bydła hodowlanego. Zwierzęta wolno żyjące są naturalnym rezerwuarem dla tej parazytozy. Badania będą kontynuowane i podjęta zostanie próba wyizolowania tego pierwotniaka, co samo w sobie jest dużym zadaniem i byłoby dużym osiągnięciem. Byłby to pierwszy w Polsce izolat pasożyta pochodzący od wolno żyjącego żywiciela.
Prawa autorskie (c) 2009 Władysław Cabaj, Justyna Bień, Katarzyna Goździk, Bożena Moskwa https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Trudności z wyborem właściwej metody oznaczania stężeń całkowitego testosteronu (TT) w surowicy samców żubra
Celem obecnego badania jest porównanie dwóch metod służących do oznaczania stężeń całkowitego testosteronu (TT) w surowicy: metody radioimmunologicznej (RIA) oraz metody immunoenzymatycznej (ELISA). Do badań użyto surowice 83 samców żubrów w wieku od 2 miesięcy do 19 lat, pobrane od zwierząt odstrzelonych w sezonach jesienno-zimowych (po zakończeniu okresu rujowego) w latach 1993–2002 na terenie Puszczy Białowieskiej. Stężenia TT oznaczano w surowicy tych samych zwierząt dwiema metodami: metoda˛ radioimmunologiczną (RIA) oraz metodą immunoenzymatyczną (ELISA). Zwierzęta podzielono na następujące klasy wiekowe: I-cielęta do 1 roku, II-młodzież w wieku do 2 lat, III-młode samce w wieku do 3 lat, IV-dorosłe samce w wieku 4–5 lat, V-dorosłe samce w wieku 6–12 lat, VI-stare samce powyżej 12 roku. W niniejszym badaniu u tych samych osobników wartości stężeń TT w surowicy mierzone metodą RIA były niższe, wyższe lub zbliżone do wartości stężeń testosteronu mierzonych metodą ELISA, przy czym częściej obserwowaliśmy wyższe wartości stężeń testosteronu w surowicy u tych samych zwierząt przy zastosowaniu metody ELISA. Po dokonaniu pomiarów stężeń TT w surowicy tych samych osobników dwiema metodami RIA i ELISA stwierdziliśmy, że po zastosowaniu metody RIA otrzymaliśmy 26 wyników (31.30%) poniżej dolnej granicy normy dla tej metody wynoszącej 0.14ng/ml. Przy czym w I klasie wiekowej było 18 takich zwierząt (56.25%), w II 6 osobników (37.50%) w III i V klasach wiekowych po 1 żubrze (14.28% i 11.11%). Średnie stężeń TT w surowicy zwierząt wykonane metodą ELISA wykazywały wyższe wartości we wszystkich klasach wiekowych w porównaniu do średnich stężeń TT w tych samych klasach wiekowych oznaczonych metodą RIA, przy czym w I i II klasie wiekowej była to różnica istotna statystycznie (p<0.001), natomiast w IV i VI klasie wiekowej były to różnice na granicy istotności statystycznej (p<0.088, p<0.047).
Prawa autorskie (c) 2009 Elżbieta Czykier https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Problem wyboru metody oznaczania stężeń 17S-estradiolu (E2) w surowicy samców żubra
Celem obecnego badania jest porównanie dwóch metod służących do oznaczania stężeń 17S-estradiolu (E2) w surowicy samców żubra Bison bonasus (Linnaeus, 1758): metody immunoenzymatycznej (ELISA) oraz metody radioimmunologicznej (RIA). Do badań użyto surowice 101 samców żubrów w wieku od 2 miesięcy do 19 lat, pobrane od zwierząt odstrzelonych w sezonach jesienno-zimowych (po zakończeniu okresu rujowego) w latach 1993–2002 na terenie Puszczy Białowieskiej. Stężenia E2 oznaczano w surowicy samców żubra u tych samych zwierząt dwiema metodami: metodą radioimmunologiczną (RIA) oraz metodą immunoenzymatyczną (ELISA). Zwierzęta należały do następujących klas wiekowych: klasa I-cielęta do 1 roku, klasa II-młodzież w wieku do 2 lat, klasa III- młode samce w wieku do 3 lat, klasa IV- dorosłe samce w wieku 4–5 lat, klasa V-dorosłe samce w wieku 6–12 lat, klasa VI-stare samce powyżej 12 roku. Po zastosowaniu metody RIA do oznaczania stężenia E2 w surowicy żubrów otrzymaliśmy wszystkie wyniki poniżej dolnej granicy normy, natomiast po zastosowaniu metody ELISA uzyskaliśmy wyniki stężeń E2 w surowicy u wszystkich 101 badanych samców. Posługując się metodą ELISA stwierdziliśmy najwyższe wartości mediany stężenia E2 w surowicy najmłodszych żubrów z I i II klasy wiekowej, natomiast najniższe wartości mediany stężenia E2 w surowicy obserwowaliśmy u dorosłych byków (V klasa wiekowa), biorących aktywny udział w rozrodzie. Natomiast zwierzęta w wieku 4–5 lat (IV klasa wiekowa), dojrzałe płciowo, ale nie uczestniczące w rozrodzie z racji niższej pozycji w hierarchii stada, miały niemal dwukrotnie wyższą medianę stężenia E2 w surowicy w stosunku do byków z V klasy wiekowej. U pozostałych żubrów (młodzież w wieku 3 lat i stare byki po 12 roku) stwierdziliśmy niemal identyczne mediany stężeń E2 w surowicy, przy czym ich wartości mieściły się pośrodku miedzy wartościami mediany najwyższymi, a najniższymi obserwowanymi u pozostałych zwierząt. W naszym obecnym badaniu obserwowaliśmy duże różnice indywidualne w stężeniach E2 w surowicy poszczególnych zwierząt ze wszystkich klas wiekowych.
Wybrane aspekty przystosowania nużeńcowatych do pasożytnictwa
Nużeńcowate (Demodecidae) to jedne z najbardziej wyspecjalizowanych stawonogów pasożytniczych ssaków, odnotowane u przedstawicieli 13 rzędów, w tym 16 gatunków opisano u kopytnych. Wykształciło się u nich szereg niezwykłych przystosowań do pasożytnictwa (np. robakowaty kształt ciała z silnie zredukowanymi odnóżami, miniaturyzacja, redukcja szczecin i innych elementów morfologicznych), które stanowią adaptacje do bytowania w mieszkach włosowych, rożnych rodzajach gruczołów skóry i ich przewodach wyprowadzających. Jednocześnie nużeńcowate wykazują znaczną zmienność pod względem kształtów, proporcji tagm, rozmiarów, lokalizacji i formy wielu cech morfologicznych, co ma związek z przystosowaniem do zasiedlania skóry rożnych gatunków ssaków, rekrutujących się z rożnych rzędów, ale też wykształceniem specyficzności topicznej, związanej z zasiedlaniem w obrębie żywiciela odrębnych mikrohabitatów. Zatem obok specyficzności żywicielskiej, występuje tendencja do kształtowania się w obrębie poszczególnych gatunków żywicielskich form synhospitalnych; często u jednego gatunku żywiciela spotyka się dwa lub więcej gatunków synhospitalnych nużeńcowatych, które mogły się różnicować (wg Nutting 1974) na drodze tzw. specjacji synhospitalnej. Jednak analiza szeregu cech morfologicznych synhospitalnych nużeńcowatych ssaków kopytnych wskazuje, że gatunki z rożnych żywicieli, zasiedlające u nich zbliżony mikrohabitat, wykazują szereg podobieństw, które dotyczą rozmiarów, kształtu ciała, proporcji tagm, kształtu kolców suprakoksalnych, czy innych elementów morfologicznych, uznawanych za istotne w taksonomii Demodecidae. Może to sugerować inny wariant specjacji, w którym nużeńcowate przystosowane do bytowania w określonym mikrohabitacie skóry żywiciela, zasiedlały analogiczne, wolne habitaty pokrewnych gatunków żywicieli.
Prawa autorskie (c) 2009 Joanna N. Izdebska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Charaketrystyka i analiza przyczyn upadków żubrów (Bison bonasus L.) na podstawie cech związanych z płcią i wiekiem w stacji hodowlanej rezerwatu Oksky
Autorka przeanalizowała protokoły sekcji zwłok i świadectwa zgodnu 128 żubrów w latach 1960-2008. Najwyższą śmiertelność obserwuje się wśród żubrów w wieku około roku (57%). Współczynnik śmiertleności na przestrzeni roku rozłożony jest nierównomiernie. Latem, jesienią i zimą następuje wzrost tego czynnika. Przyczyny śmierci zwierząt w stacji hodowlanej były sklasyfikowane według grup: urazy, choroby różnych narządów, inwazyjne i zakaźne choroby. Główną przyczyną śmierci zwierząt są urazy – 43,7%. Helmintozy, problemy z układem pokarmowym i zatrucia są na drugim miejscu wśród przyczyn śmierci. Przyczyy śmierci żubrów w wieku poniżej 1 roku to urazy, martwe urodzenia, pęknięcia pępowiny i braku mleka matki.
Prawa autorskie (c) 2009 Ekaterina L. Tsibizova https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Parametry grupy założycielskiej a żywotność tworzonej populacji żubra w długim okresie
Symulowano rozwój populacji żubra w oparciu o scenariusze różniące się takimi parametrami grupy założycieli jak wielkość (N = 6; 10; 20; 30), wiek osobników w grupie (cielęta lub osobniki dojrzałe płciowo), oraz stosunek liczby samic do liczby samców (1:1, 2:1, 4:1). Żubry albo były wypuszczane jednorazowo, bez dalszych uzupełnień, albo tworzona populacja była regularnie uzupełniana kolejnymi osobnikami. Po 100 latach rozwoju populacji analizowano ryzyko jej wymarcia, poziom heteryzygotyczności i procent alleli pozostałych w populacji, a także średnie tempo wzrostu populacji. W oparciu o uzyskane wyniki zaproponowano następujące zasady, które mogą pomóc w utrzymaniu możliwie wysokiego poziomu zmienności genetycznej tworzonych populacji w długim okresie: 1) Całkowita liczba założycieli nie powinna być niższa od 10. Sugerowany stosunek samic do samców w grupie założycielskiej to 2:1 lub wyższy. Założyciele powinni być dobieraniu w oparciu o ich rodowody. 2) Nowe populacje winny być tworzone na obszarach o możliwie wysokiej pojemności środowiska. Gdy jest to niemożliwe, lepszym rozwiązaniem byłoby utworzenie nowego stada jako części metapopulacji lub też wypuszczanie żubrów nie jednorazowo, a z uzupełnieniami. 3) Uzupełnianie populacji samicami lub osobnikami obu płci wydaje się być bardziej korzystne dla żywotności populacji niż uzupełnianie stada samymi samcami.
Prawa autorskie (c) 2009 Katarzyna Daleszczyk https://creativecommons.org/licenses/by/4.0