Rejestracja rodowodowa żubrów jako narzędzie restytucji gatunku

Abstrakt

Wyginięcie ostatniej dzikiej populacji żubrów w Białowieży w 1919 roku stało się bodźcem do podjęcia akcji restytucji gatunku, co doprowadziło do założenie w Berlinie w 1923 r. Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubrów (Internationale Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents). Pierwszym zadaniem tego organu było sporządzenie spisu osobników, a następnie pełniejsza rejestracja europejskich żubrów przetrzymywanych w tym czasie w niewoli. To był początek Księgi Rodowodowej Żubrów. Pierwsze zeszyty Księgi Rodowodowej, obejmujące lata 1931-1936, były opracowane w Niemczech przez Goerda von der Groebena i Ernę Mohr. Kiedy II wojna światowa się skończyła, na Polskę przeszła odpowiedzialność za wydawanie Księgi, gdyż dokotrowi Janowi Żabińskiemu powierzono to dzieło w 1947 r. Księga Rodowodowa Żubrów (EBPB) od tego czasu realizuje zadanie corocznej rejestracji wszystkich żyjących na świecie żubrów. Zwierzęta trzymane w niewoli są odnotowywane indywidualnie i przez Redakcję są im nadawane numery rodowodowe. Z oczywistych względów ośrodki hodowlane utrzymujące wolnożyjące populacje mogą być rejestrowane wyłącznie na podstawe stanu populacji na koniec każdego roku. Rejestracja przebiega równolegle dla dwóch linii hodowlanych – linii nizinnej (białowieskiej) i linii nizinno-kaukaskiej. Ta ostatnia wywodzi się od byka nr 100 Kaukasus – jedynego żyjącego osobnika z podgatunku żubra kaukaskiego. Liczba ośrodków hodowli żubra (ośrodki hodowlane, ogrody zoologiczne i rezerwaty/zagrody pokazowe) stale wzrastała do połowy lat 80., ale od tego czasu ustabilizowała się. Instytucje wspólpracujące przy EBPB to m.in Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Centrum Ochrony Żubrów (EBCC) oraz Centrum Doradztwa ds. Żubrów (EBAC).