Gospodarowanie populacją żubra w Bieszczadach

Abstrakt

30 października 1963 żubr wrócił do polskich Bieszczadów i obecnie populacja licząca 300 sztuk składa się z dwóch subpopulacji: wschodniej i zachodniej. Od prawie 50 lat za ochronę żubrów bieszczadzkich odpowiadają leśnicy z terenu zarządzanego przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Krośnie. Ich działania obejmują następujące obszary: ochrona weterynaryjna, dokarmianie w okresie zimowym, monitoring, zapobieganie czasowym lub trwałym zagrożeniom oraz poszukiwanie możliwości zwiększenia liczebności żubrów w Bieszczadach. Do 1999 roku działalność konserwatorska leśnictwa finansowana była ze środków własnych Nadleśnictw. Od 2000 r. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie występuje z wnioskami o różne projekty finansowane m.in. z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska. Jednym z najważniejszych zadań zarządzania populacją żubrów jest dokładna identyfikacja jej parametrów. Zadanie to realizowane jest w ramach projektu Stały Monitoring Żubrów na terenie Nadleśnictw Bieszczadzkich, którego wykonanie zlecono Stacji Badawczej Fauny Karpat Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Ustrzykach Dolnych. Ważną częścią monitoringu jest określenie i aktualizacja ostoi żubrów na terenie Bieszczad, monitoring tych ostoi oraz wskazanie najważniejszych korytarzy migracyjnych. Mimo ogromnych wysiłków leśników, naukowców i pasjonatów żubry bieszczadzkie borykają się z licznymi problemami, takimi jak choroby (gruźlica), mała zmienność genetyczna, kłusownictwo oraz brak współpracy z Ukrainą i Słowacją w zakresie hodowli i ochrony żubrów na obszarach przygranicznych. Największym zagrożeniem dla żubrów bieszczadzkich jest gruźlica, jednak monitoring populacji żubrów w Bieszczadach nie jest pod tym względem wystarczający. W celu zmniejszenia poziomu pasożytów u żubrów regularnie pobierane są próbki odchodów, a także prowadzone są coroczne działanie przeciwrobaczycowe u tych zwierząt. Kolejnym poważnym problemem populacji żubrów bieszczadzkich jest bardzo niska zmienność genetyczna. W celu jej zwiększenia prowadzi się systematyczne zaopatrywanie miejscowej populacji w wyselekcjonowane genetycznie osobniki z niewoli. Ważnym zagrożeniem jest także kłusownictwo, głównie na pograniczu z Ukrainą. Najważniejszymi zadaniami, przed którymi stoi obecnie Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, są (1) nawiązanie współpracy z Ukrainą i Słowacją w ramach wspólnej metapopulacji żubra karpackiego; (2) systematyczne monitorowanie stanu zdrowia; (3) zapobieganie kłusownctwu, zwłaszcza w strefie przygranicznej.