Wykorzystanie rzeźby terenu przez żubry w Bieszczadach

Abstrakt

Analizowane były częstość użytkowania oraz preferencje żubrów (Bison bonasus L.) należących do zachodniej subpopulacji bieszczadzkiej, w odniesieniu do trzech wyróżnionych kategorii rzeźby terenu: dolin, stoków i grzbietów górskich. Kategorią najczęściej użytkowaną przez żubry, niezależnie od sezonu były stoki (niemal 99%). Stwierdzono natomiast wyraźną tendencję do unikania dolin (wartości wskaźnika Ivleva: -0.88 w zimie i -0.93 w sezonie wegetacyjnym. Analizie, poddano również˙ dane o stwierdzeniach obecności żubrów, w obrębie 100 metrowych przedziałów wysokości nad poziomem morza (od 350 – 1049 m n.p.m). Na badanym obszarze nie wykazano obecności żubrów poniżej wysokości 450 m n.p.m. w sezonie wegetacyjnym oraz powyżej 949 m n.p.m. w zimie. Najczęściej użytkowanymi były przedziały wysokości: 450–749 m n.p.m. w zimie i 550–849 m n.p.m. latem. Niewątpliwie w Bieszczadach, jednym z decydujących czynników o doborze siedlisk przez żubry jest dostępność´pokarmu, tak więc ich sezonowe przemieszczenia związane są˛ przede wszystkim z fazami fenologicznymi roślinności w obrębie przedziałów wysokości nad poziomem morza. Z uwagi na fakt, że żubr jest największym ssakiem lądowym Europy i jak na razie rzadkie przypadki stwierdzeń drapieżnictwa wilków czy niedźwiedzi w odniesieniu do tego gatunku, wykluczają raczej użytkowanie grzbietów górskich, jako strategii unikania drapieżników. Dodatkowo, koszty energetyczne związane z pokonaniem różnicy wysokości oraz zwiększona w takich miejscach ekspozycja na wiatr, tłumaczą tendencję do unikania przez żubry obszarów położonych wzdłuż grzbietów górskich. Stwierdzona tendencja do unikania przez żubry dolin, pomimo łagodniejszych tam relatywnie warunków klimatycznych i łatwej dostępności wody warunkującej obfitość bazy pokarmowej wytłumaczona być może przez fakt, że w rejonach górskich, doliny pozostają pod największą presją antropogeniczną (szlaki komunikacyjne, zabudowania, intensywne uprawy). Niemniej szczegółowe wyjaśnienie przyczyn preferencji siedliskowych przez żubry wymagać będzie badań nad zależnością obecności żubrów w odniesieniu do ekspozycji stoku w poszczególnych sezonach i rożnych warunkach pogodowych oraz procesu rozwoju wegetacji w aspekcie wysokości nad poziomem morza.