Szansa na przywrócenie populacji żubra na północnym Kaukazie?

Abstrakt

W 2011 roku pojawiła się inicjatywa WWF odtworzenia lokalnej populacji żubra na Kaukazie Północnym. Podjęto próbę oszacowania wykonalności tego projektu na podstawie rekonesansu oraz analizy dostępnych danych. Ocenie poddano dwa tereny chronione: Cejski Zakaznik i Turmonski Zakaznik w Północnej Osetii-Alanii, charakteryzujące się zbliżonymi warunkami siedliskowymi. Obszary te znajdują się na północ od głównego pasma górskiego, w rejonie gęstych lasów bukowych oraz antropogennych obszarów łąkowych. Takie usytuowanie umożliwia przejmowanie wilgotnych mas powietrza z północy, co skutkuje dość dużą ilością opadów (ok. 1 000 mm/rok) oraz obfitością cieków wodnych i obszarów źródliskowych. Cejski Zakaznik został utworzony w 1958 roku na powierzchni 30 000 ha. Jego obszar ograniczają rzeki: Ardon na zachodzie i Fiagdon na wschodzie oraz na północy – zabudowania, a na południu – skaliste grzbiety. Od 1964 roku bytuje tam populacja żubra złożona z osobników dostarczonych z Prioksko-Terasnogo Zapowiednika oraz białoruskiej części Puszczy Białowieskiej. W latach 90. XX wieku, w wyniku kłusownictwa oraz ciężkich zim, liczebność´ populacji uległa załamaniu i wynosi obecnie ok. 50 osobników. Turmonski Zakaznik został powołany w 2006 roku i obejmuje ponad dwukrotnie mniejszą powierzchnię. Jego obszar rozciąga się między rzekami Ursdon oraz Urukh. Podobnie jak w przypadku Cejskiego Zakaznika, na północnych krańcach znajdują się zabudowania, a na południu – skaliste grzbiety górskie. Obydwa obszary wydają się odpowiednie do reintrodukcji żubra, niemniej jednak zaleca się przeprowadzenie bardziej szczegółowych analiz: (a) oceny zimowej pojemności wyżywieniowej obydwu obszarów – ze względu na trudności w jej oszacowaniu (zwłaszcza zróżnicowania przestrzennego) oraz przypadków migracji obecnej populacji w okresie zwiększonej liczebności; (b) oceny przyczyn niskiej liczebności istniejącej populacji w Cejskim Zakazniku (mimo stwierdzanego rokrocznie sukcesu rozrodczego) – konieczność´ oszacowania wpływu drapieżnictwa, kłusownictwa oraz struktury genetycznej; (c) oceny zdrowotności obecnej populacji pod względem obecności chorób zakaźnych oraz pasożytów w celu uniknięcia zarażenia osobników introdukowanych. Ponadto zaleca się powiększenie Turmonskiego Zakaznika do powierzchni 53 000 ha (zgodnie z założeniami wariantu I przyjmowanymi przez władze zakaznika), co umożliwi objecie ochroną niemal całego obszaru możliwego do zajęcia przez przyszłą populację żubrów. Utworzenie stabilnej populacji żubrów linii białowiesko-kaukaskiej na Kaukazie Północnym jest niewątpliwie wielką szansą na zastąpienie wytrzebionej w końcu lat 20. XX wieku populacji Bison bonasus caucasicus. Ponadto, stanowi jedyną alternatywę dla nieodpowiedzialnych prób introdukcji na Kaukazie hybryd żubra i bizona amerykańskiego.