Gdyby nie żubry pszczyńskie…

Abstrakt

W 2019 roku przypada bardzo szczególna 90. rocznica restytucji żubrów w ich białowieskim mateczniku. To właśnie w Białowieży, 10 lat po wytępieniu ostatniego dzikiego żubra, rozpoczęto należną restytucję w historyczej ostoi żubrów w Białowieskim Parku Narodowym. Ale nie moglibyśmy dziś podziwiać wolno żyjących żubrów w Puszczy Białowieskiej (i w wielu innych miejscach w Polsce i na świecie), gdyby nie wywiezienie w roku 1865 (wówczas w Puszczy Białowieskiej żyły jeszcze 724 żubry; Wróblewski 1927) do lasów pszczyńskich 4 żubrów białowieskich przez księcia Jana Henryka XI Hochberga i pomyślna ich tam restytucja. W procesie odtwarzania wolnej populacji w Puszczy Białowieskiej uczestniczyły żubry będące potomkami 4 żubrów białowieskich, przywiezionych do Murcek na Górnym Śląsku. Odegrały one kapitalną rolę w restytucji żubra w Puszczy Białowieskiej w latach 1929–1966 i uratowaniu tego gatunku przed całkowitą zagładą. W chwili wytępienia w roku 1919 ostatnich dziko żyjących żubrów w Puszczy Białowieskiej, w lasach pszczyńskich przebywało jeszcze 47 (13.34) osobników podgatunku nizinnego żubra, a w momencie przystąpienia do restytucji żubra w Białowieży w roku 1929 stado pszczyńskie liczyło już tylko 7 (4.3) osobników hodowanych w systemie półwolnym. Dziewięć z 11 zwierząt linii pszczyńskiej, przeniesionych do Białowieży w latach 1936–1957, brało udział w tworzeniu i restytucji stada białowieskiego. Ich potomstwo liczyło 85 (41,44) cieląt. Ważną rolę w procesie restytucji odegrał byk M 229 Plisch. Jego potomstwo, od krów Biscaya i Biserta, skuteznie rozpoczęło odrodzenie białowieskiego stada. Plisch był silnym reproduktorem – jego poomstwo to 48 cieląt urodzonych przez 15 różnych krów. Plisch uważany jest za protoplastę prawie wszystkich żubrów żyjących w Puszczy Białowieskiej.