Stabilność grupy – pilotowe studium stada żubrów w Bieszczadach (European Bison Conservation Newsletter, 2015)
Badaniami objęto tzw. stado „Tworylne” stanowiące główną część wschodniej subpopulacji żubrów linii LC w Bieszczadach, którego wieloletni areał został oceniony na 132km2 (Ryc. 1). Liczebność tego ugrupowania fluktuowała w okresie objętym niniejszym opracowaniem między 91 – 117 osobników. Dane zebrano w dwóch miejscach koncentracji żubrów z tej subpopulacji, znajdujących się na obszarze administrowanym przez Nadleśnictwo Lutowiska. Na podstawie bezpośrednich obserwacji, udokumentowanych zdjęciami wykonanymi w latach 2008 – 2015, analizowana była dynamika struktury bytujących tam stad. Analiza ta objęła 14 ugrupowań żubrów o liczebności powyżej 10 osobników (od 14 do 43) (Ryc. 3). Skumulowana liczebność osobników zaobserwowanych w obrębie tych grup wyniosła 388. Spośród nich 14 można było zidentyfikować indywidualnie na podstawie charakterystycznych cech indywidualnych związanych z anomaliami rogów takimi jak ubytki czy deformacje (Ryc. 2 A, B, Tabl. 1, 2). W obserwowanych ugrupowaniach analizowane były także: ich bieżąca liczebność, udział byków, krów oraz cieląt. Ze względu na wiek byki zaliczano do 3 klas: 2 lata, 3–5 oraz 6 lub więcej lat, podczas gdy krowy do dwóch klas: samice 2 letnie oraz 3 letnie i starsze. Obecność charakterystycznych, dorosłych byków (4 osobniki) w poszczególnych ugrupowaniach okazała się najbardziej niestabilną zmienną. Obecność zidentyfikowanych na podstawie charakterystycznych cech rogów u krów (10 osobników) była bardziej stabilna, jakkolwiek nawet krowy obserwowane tam poprzez 6 lat (2008–2014) okresowo nie były wykazywane w tych grupach. Zmienna była również frekwencja byków i krów w kolejnych obserwacjach. Wykazano także przemieszczanie się poszczególnych osobników pomiędzy dwoma miejscami koncentracji zidentyfikowanymi dla tej populacji. Dlatego też, z uwagi na dużą nieregularność w strukturze ugrupowań, w przypadku populacji żubrów bytujących w warunkach zbliżonych do naturalnych – ich inwentaryzacja nie może być oparta na obserwacjach przeprowadzanych raz do roku. Dotyczy to zwłaszcza populacji bytujących w środowisku górskim. Obserwacje takie powinny być optymalnie przeprowadzane późną zimą/wczesną wiosną tj. podczas okresu dużej stabilności grup mieszanych oraz powtórzone w okresie rui, gdy dorosłe byki okresowo przyłączają się do stad składających się z krów i młodych osobników.
Keywords: Żubr; Karpaty; dynamika grupy; deformacje rogów; spis populacji